چاپ کردن این صفحه
یکشنبه, 05 آذر 1396 ساعت 11:20

تغییر آرایش سبد محصولات تولیدی پتروشیمی

  به گزارش تعاون پلاست ؛ تاکتیک جدید سعودی‌ها ساخت و توسعه پتروپالایشگاه‌ها با محور افزایش ظرفیت تولید و سپس ساخت و بهره برداری از شهرک‌های تخصصی صنایع تکمیلی پتروشیمی به عنوان دو برگ برنده یکی از ارزش آفرین‌ترین صنایع پتروشیمیایی جهان است.
تاکتیک جدید سعودی‌ها ساخت و توسعه پتروپالایشگاه‌ها با محور افزایش ظرفیت تولید و سپس ساخت و بهره برداری از شهرک‌های تخصصی صنایع تکمیلی پتروشیمی به عنوان دو برگ برنده یکی از ارزش آفرین‌ترین صنایع پتروشیمیایی جهان است. با این مقدمه، بد نیست که وضعیت توسعه صنعت پتروشیمی در ایران که بر خلاف عربستان سعودی و حتی قطر به عنوان دو رقیب منطقه‌ای یکی از متنوع ترین سبدهای تامین خوراک صنایع پتروشیمی جهان را در اختیار دارد کاملا متفاوت است. در طول یک دهه گذشته تمرکز اصلی توسعه صنعت پتروشیمی بیشتر بر روی تولید سه محصول پتروشیمی بوده، متانول، اوره و آمونیاک، انواع پلی اتیلن‌های سبک و سنگین خطی که باعث شده در راستای این سیاست تا پایان برنامه ششم توسعه ظرفیت تولید متانول در صنعت پتروشیمی ایران با افزایشی حدود پنج برابری از ۵.۵ میلیون تن فعلی به بیش از ۲۵ میلیون تن تا سال ۱۴۰۰ افزایش یابد. در شرایط فعلی مهمترین و بزرگترین طرح‌های تولید متانول در صنایع پتروشیمی که دارای پیشرفت بین ۳۰ تا حدود ۹۰ درصد هستند به ترتیب شامل طرح‌های کاوه، مرجان، بوشهر، سبلان، دنا، کیمیای پارس خاورمیانه، آرمان، ونیران، سیراف، دی پلیمر آریا، لاوان و ارگ شیمی پارسا است که پیش بینی می‌شود امسال دو طرح متانول کاوه و بوشهر در مجموع نزدیک به چهار میلیون تن در مدار بهره برداری قرار بگیرد و این درحالی که وضعیت عرضه و تقاضا در بازار جهانی و منطقه‌ای متانول نشان می‌دهد که پس از خودکفایی و حتی برنامه آمریکا برای صادرات متانول و عملا بسته شدن درهای این بازار بزرگ مصرف بر روی تولیدکنندگان متانول، تقاضا در بازارهای بزرگ دیگر جهان همچون چین، هند و کشورهای جنوب و جنوب شرق آسیا رو به کاهش بوده که آلاینده و مشکلات زیست محیطی استفاده از این محصول شیمیایی یکی از دلایل کاهش تقاضای آن به شمار می‌رود. در این بین تحلیلگران اعتقاد دارند که باید در صنعت پتروشیمی ایران با تکمیل زنجیره‌های ارزش تولید متانول، امکان استحصال و تولید محصولاتی همچون اتیلن، پروپیلن و پلی‌پروپیلن از آن فراهم شود. یکی از مهمترین ظرفیت و فرصت‌ها که می‌تواند متانول را به یک محصول استراتژیک در بازار پتروشیمی تبدیل کند، تبدیل متانول به محصولات پلیمری همچون پروپیلن و پلی پروپیلن است؛ به طوری‌که با راه‌اندازی طرح‌هایی تحت عنوان MTO  و MTP امکان استحصال پروپیلن و پلی پروپیلن به عنوان دو محصول استراتژیک و پرمصرف در صنایع پتروشیمی ایجاد می‌شود.براساس برآوردهای جهانی تا سال ۲۰۲۰ میلادی، با راه اندازی طرح‌های متعدد MTO و MTP در جهان، امکان تبدیل ۱۸ تا ۲۰ درصد متانول به محصولات پروپیلن و پلی پروپیلن فراهم می‌شود. از سوی دیگر راه‌اندازی طرح‌های MTO  و MTP دارای مزیت‌های اقتصادی است زیرا هم‌اکنون تولید و توسعه زنجیره اتیلن در صنایع تکمیلی پتروشیمی، زنجیره در ارزش طولانی ندارد و صرفاً می‌تواند از اتیلن، محصولاتی همچون پلی اتیلن سبک و سنگین خطی تولید کرد. ولی با تبدیل متانول به محصولات پروپیلن و پلی پروپیلن امکان تولید صدها محصول در صنایع تکمیلی پتروشیمی وجود دارد. همچنین هم‌اکنون سرمایه گذاری‌هایی برای اجرای طرح های MTO  و MTP انجام شده و با توجه به ظرفیت تولید بالای متانول باید برای اجرای این طرح‌ها، سرمایه گذاری گسترده تری شود. از سوی دیگر همزمان با افزایش تعداد تولیدکنندگان متانول در ایران و وضعیت نا امید کننده تقاضا برای این محصول پتروشیمی در بازار جهانی، شرکت ملی صنایع پتروشیمی از سرمایه گذاران طرح‌های متانولی ایران درخواست که با تکمیل زنجیره‌های ارزش این محصول پتروشیمی از بسته‌های تشویقی شامل تخفیف قابل توجه در کاهش قیمت خوراک برخوردار شوند. با مرور این تغییر و تحولات در سطح صنایع پتروشیمی ایران و جهان، نشریه «توسعه پتروشیمی» گفتگویی با مهندس «محمد حسن پیوندی» مدیرعامل هلدینگ تاپیکو به عنوان یکی از مدیران بنیانگذار نهضت توسعه پلی پروپیلن محور صنعت پتروشیمی ترتیب که شرح کامل این گفتگو را در ادامه می‌خوانید:
به عنوان پرسش نخست، مهر ماه امسال یازدهمین نمایشگاه ایران پلاست برگزار شد. جنابعالی در کنار آقای «محمدرضا نعمت زاده» و «عباس شعری‌مقدم» از بنیانگذاران راه اندازی نمایشگاه‌های ایران پلاست در کشور بودید. به نظر شما برگزاری نمایشگاه‌های ایران پلاست تا چه حد در تکمیل زنجیره ارزش در سطح صنایع پتروشیمی ایران نقش آفرینی کرده است؟
در سال ۸۱ همزمان با اوج توسعه صنعت پتروشیمی از طریق برنامه سوم توسعه در شرکت ملی صنایع پتروشیمی در خدمت آقای نعمت زاده به این نتیجه رسیدیم وقت آن رسیده در سطوح بین‌المللی نقش بیشتری داشته باشیم. به همین دلیل دو ابتکار جدید به خرج دادیم یکی طراحی همایش بین‌المللی پتروشیمی در تهران بود (IPF) که یکی از افتخارات مدیریتی من این است که ۱۰ دوره آن را برگزار کرده‌ام. و یکی هم ایجاد نمایشگاه ایران پلاست. زیرا محصولات پلیمری ما وارد بازار می شد و از طریق پارس جنوبی مزیت‌هایی در تولید محصولات پلیمری داشتیم. زیرا مخزن گازی مشترک پارس جنوبی حدود ۱۰ درصد ترکیبات دو کربنه به بالا دارد که ارزش افزوده بالایی است و ۹۰ درصد باقی متان است. یعنی این متان یا سوخت کشور را تشکیل می‌دهد یا برای صادرات گاز استفاده می‌شود و یا به اوره و متانول می‌تواند تامین شود. ولی در مورد ۱۰ درصد دوکربنه به بالا ۵.۵ درصد آن اتان است و بهترین خوراک برای تولید اتیلن محسوب می‌شود از نظر حجم سرمایه‌گذاری، به‌عبارت دیگر برای نمونه سرمایه‌گذاری یک واحد یک میلیون تنی اتیلن که خوراک آن اتان است نصف واحدی است که با نفتا کار می‌کند. بنابراین طبیعی است که محصولات اتیلن و پلی اتیلن فراوان است. اتان یا باید سوزانده شود و ارزشی معادل متان دارد از نظر انرژی و یا تبدیل به اتیلن شود. بنابراین قیمت آن از حدی بالاتر نمی‌رود و هزینه حمل کشتی‌های آن بسیار گران هستند. بنابراین صاحب حجم زیادی اتیلن شدیم و امروز حدود ۵ تا ۶ میلیون تن اتیلن ظرفیت تولید اتیلن در صنعت پتروشیمی در اختیار داریم و کمتر از یک میلیون تن پروپیلن. یکی از کارهای خوب در بخش پلی اتیلن سبک خطی، سنگین و پلی اتیلن سبک بود. هنوز هم تکنولوژی آن خیلی تغییر نکرده است.  بنابراین یک بعد فلسفه ایجاد ایران پلاست  توانمندی ما در محصولات پلی‌اتیلنی بود که به مرحله صادارت رسیده بود و باید بیش از گذشته در مجامع بین‌المللی شناخته می‌شدیم و حضور پیدا می‌کردیم.
با گذشت بیش از ۱۵ سال از این تفکر رویکرد توسعه صنعت پتروشیمی برای تغییر آرایش سبد تولید محصولات تغییر کرده و به‌جای پلی‌اتیلن، توسعه صنعت پتروشیمی پروپیلن و پلی‌پروپیلن محور شده است. به نظر شما همزمان با این تغییر رویکرد نباید سیاست‌های نمایشگاه‌های ایران پلاست هم پلی‌پروپیلن محور شود؟
درست است، مسئله بعد پروپیلن است و باید کار کنیم که سمت و سوی ایران پلاست فقط پلی‌اتیلن نباشد به صورتی که هم اکنون عمده نیازهای پروپیلنی کشور از مسیر واردات تامین می‌شود. در حال حاضر براساس آمار شرکت ملی صنایع پتروشیمی تعداد شرکت‌های خارجی حاضر در نمایشگاه معادل شرکت‌های ایرانی شده است یعنی در کنار تاثیر مثبت برجام، بازار ایران برای آنها جذابیت خاصی پیدا کرده بخش عمده این برای پروپیلن است. هم اکنون در دنیا کمتر برای واحدهای الفین با نفتا سرمایه‌گذاری شده است زیرا قیمت نفت نوسانات زیادی داشته و از نظر اقتصادی در قیمت‌های بالای نفت به صرفه نبود. ولی نکته مهم در خصوص تفاوت الفین تبدیلی از نفتا نسبت به اتان این است که در کنار الفین حاصل از نفتا پروپیلن هم تولید می‌شود. یکی از کمبودهای ما در کشور پروپیلن است، در دو سال اخیر فعالیت دولت یازدهم تمام تلاش من در شرکت ملی صنایع پتروشیمی این بود که راه باز شدن تولید پروپیلن را باید هموار کنیم و این شرط توسعه صنایع پایین دستی است. اکثر صنایع پایین دستی به پروپیلن و پلی پروپیلن وابسته هستند.


افزایش سهم پروپیلن و پلی پروپیلن چه تاثیری در توسعه صنعت پتروشیمی و تکمیل زنجیره های ارزش در این صنعت ایجاد خواهد کرد؟

محصولاتی که از پروپیلن تولید می‌شوند و خوراک مورد نیاز صنایع پایین دستی هستند، در واحدهای حد واسط تامین می‌شوند که در این قسمت باید تولید پروپیلن را افزایش دهیم و راه آن تبدیل متانول به پروپیلن از طریق تکنولوژی‌های MTO متانول به الفین چه اتیلن و چه پروپیلن است. برنامه هلدینگ تاپیکو هم این است اولین واحد را در ماهشهر راه اندازی کنیم (اگر مسئله زمین با شرکت ملی صنایع پتروشیمی حل شود در این غیر این صورت مجبوریم طرح را به آبادان منتقل کنیم که با یک خط لوله ۱۰۰ کیلومتری می‌توانیم متانول را منتقل کنیم) زیرا تا سال آینده هم یک میلیون تن متانول از پتروشیمی فن آوران در اختیار داریم و ۵۰۰ هزار تن از پتروشیمی مرجان تولید در اختیار تاپیکو است، مشکل خوراک پرسنل و دانش فنی نداریم ولی این خدمتی به کشور است که هر چه بیشتر پروپیلن تولید کنیم. در مجموع در صنعت پتروشیمی محصولات حد واسط برای من مهم و جذاب هستند ولی فکر نمی‌کنم آن را ببینم زیرا تقاضا برای پروپیلن چه در داخل و چه خارج از کشور بالا است. مقداری هم که در کشور تولید می‌شود به پروپیلن تبدیل می‌شود و سهمی به محصولات شیمیایی حدواسط تعلق نمی‌گیرد. پروپیلن خاصیتی که دارد این است که هم از آن می‌توان قطعه ساخت و هم الیاف از پارچه تا موکت. بخش جذاب دیگر کاتالیست‌ها هستند که خوشبختانه بخش خصوصی در حوزه کاتالیست‌ها سرمایه‌گذاری خوبی کردند و در شرایط فعلی دانش فنی و کاتالیست‌های تولید شده در صنعت پتروشیمی برای تولید اوره و آمونیاک و متانول ایرانی شده و قابل قبول است و حتی در پالایشگاه‌ها کاتالیست‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند. اصولا اصل دانش فنی کاتالیست‌ها هستند و باقی دانش فنی است .
ظرفیت تولید متانول در صنایع پتروشیمی ایران تا اواسط سال آینده با افزایشی دو برابری به بیش از ۱۰ میلیون تن در سال افزایش می‌یابد. این ظرفیت تولید آیا می‌تواند زمینه و بستر مناسبی برای افزایش ظرفیت تولید پروپیلن در صنعت پتروشیمی کشور را دارد که هم تهدید افزایش تولید متانول را خنثی می‌کند و هم به تکمیل زنجیره‌های ارزش در صنعت پتروشیمی کمک خواهد کرد؟
تاکید دارم که باید فشار وارد کنیم بر تبدیل متانول‌ها به پروپیلن زیرا باید مواد اولیه و خوراک مورد نیاز صنایع پایین دستی اصلی و تکمیلی پتروشیمی را را تامین کنیم. البته دانش فنی هم لازم دارد و اولین امتیازی هم که در برجام گرفتیم آزادسازی مسائل مربوط به تجارت در حوزه پتروشیمی بود. امیدواری من به مسئله برجام این است که به دانش فنی مورد نیاز برای محصولات شیمیایی حد واسط دست پیدا کنیم. پتروشیمی را نمی‌توان ۱۰۰ درصد تحریم کرد زیرا مانند نفت خام یک کالا نیست که مانند نفت خام با افزایش تولید کشورهای دیگر جبران شود. در همین کشور خودمان بیش از ۱۰۰ کالا و محصولات پتروشیمی تولید می‌شود. از طرفی کشورهای همسایه در حاشیه خلیج فارس به محصولات پتروشیمی ما نیاز دارند و قابل جبران کردن در کوتاه مدت نیست. در چنین شرایطی در پسابرجام باید از فرصت استفاده کنیم و راه را باز کنیم تا بخش خصوصی درک کند که سودش در ادامه زنجیره تولید در صنعت پتروشیمی است و نه شرایط موجود. واقعیت این است که خصوصی سازی بد انجام شده و باید با تدابیری به سمت و سویی بهتر برد. در مجموع خوراک، نزدیکی به سواحل، نزدیکی به بازارهای مصرف مانند چین و هند، نیروی انسانی و امنیت کشور همه مزیت‌هایی هستند که رقبای صنعت پتروشیمی ایران در سطح منطقه خاورمیانه و حتی جهان از آن محروم هستند.‍ فعالان صنعت پتروشیمی مخالف خصوصی‌سازی نبودند ولی با نحوه خصوصی‌سازی مخالف بودیم. نظر ما این بود که همه شرکت ملی صنایع پتروشیمی یکپارچه وارد بورس شود و همانند سهام عدالت بین همه مردم کشور تقسیم می‌شد.